پاسخ کوتاه: برای گرفتن سفته از بدهکار، فقط دریافت یک برگه امضاشده کافی نیست. مبلغ به عدد و حروف، نام گیرنده، تاریخ یا عبارت روشن درباره سررسید، علت صدور، امضا و مشخصات بدهکار را کامل کنید و هم‌زمان یک قرارداد یا اقرارنامه بدهی و رسید تحویل سفته داشته باشید. سفته سفیدامضا یا بدون سند پایه، احتمال اختلاف را بالا میبرد.
نحوه گرفتن سفته از بدهکار به شکل قابل پیگیری
سفته یک سند تجاری است، اما قدرت عملی آن به نحوه تکمیل و مدارک همراه بستگی دارد. اگر طلب ناشی از قرض، فروش کالا، اجاره، خسارت یا تسویه حساب است، ابتدا منشأ و مبلغ بدهی را در یک نوشته مستقل مشخص کنید. سپس سفته را مطابق همان تعهد تکمیل کنید تا ارتباط میان سند و بدهی قابل اثبات باشد.
مواد ۳۰۷ تا ۳۰۹ قانون تجارت چارچوب سفته را بیان می‌کنند. بر اساس این مقررات، امضاکننده تعهد می‌کند مبلغی را در موعد معین یا عندالمطالبه بپردازد و سفته باید اطلاعات لازم را داشته باشد. نقص بعضی مندرجات ممکن است مزایای تجاری سند را محل اختلاف کند، هرچند امضای بدهکار و سند پایه همچنان می‌تواند در دعوای مطالبه وجه اهمیت داشته باشد.
چه چیزهایی روی سفته نوشته شود؟
| قسمت | روش پیشنهادی تکمیل | دلیل اهمیت |
|---|---|---|
| مبلغ | به عدد و حروف و حداکثر تا سقف چاپی سفته | کاهش اختلاف درباره میزان تعهد |
| گیرنده | نام کامل شخص یا شرکت طلبکار | جلوگیری از گردش ناخواسته سند در وجه حامل |
| تاریخ صدور | تاریخ واقعی تحویل و تنظیم | کمک به اثبات زمان ایجاد تعهد |
| سررسید | روز مشخص یا عبارت دقیق عندالمطالبه | تعیین زمان قابل مطالبه بودن وجه |
| بابت | ذکر بدهی مطابق قرارداد یا اقرارنامه شماره‌دار | ارتباط سند با منشأ طلب |
| امضا و مشخصات | امضا، نام، کد ملی و نشانی بدهکار | کاهش اختلاف هویتی و تسهیل ابلاغ |
متن پیشنهادی برای سفته بابت بدهی
متن باید با واقعیت معامله هماهنگ باشد. یک نمونه قابل تطبیق این است:
«این سفته بابت تضمین پرداخت بدهی موضوع اقرارنامه/قرارداد شماره … مورخ … به مبلغ … صادر و تحویل آقای/خانم/شرکت … شده است و استفاده از آن فقط در حدود مانده بدهی و پس از فرا رسیدن سررسید مقرر مجاز است.»
اگر سفته خودِ وسیله پرداخت است و نه تضمین، واژه «تضمین» را بی‌دلیل اضافه نکنید. همچنین اگر چند سفته دریافت می‌شود، شماره خزانه‌داری، مبلغ و سررسید هرکدام را در رسید فهرست کنید.
چرا قرارداد یا اقرارنامه بدهی لازم است؟
سفته مبلغ و تعهد پرداخت را نشان می‌دهد، اما همیشه همه جزئیات رابطه طرفین را توضیح نمی‌دهد. سند پایه می‌تواند مشخص کند اصل بدهی از کجا آمده، چه مقدار پرداخت شده، خسارت یا وجه التزام چگونه محاسبه می‌شود و سفته در چه شرایطی قابل استفاده است. این نوشته همچنین جلوی ادعاهایی مانند امانی بودن یا تسویه قبلی را بهتر می‌گیرد.
در اقرارنامه، مبلغ اصل بدهی، روش پرداخت، شماره حساب، اقساط، سررسیدها، تضمین‌ها و نشانی طرفین را شفاف ثبت کنید. رسیدهای بانکی و پیام‌های مربوط را نیز نگه دارید.
سفته سفیدامضا بگیریم یا نه؟
بهتر است از سفته سفیدامضا دوری کنید. خالی بودن مبلغ، گیرنده یا تاریخ، هم برای طلبکار و هم بدهکار ریسک ایجاد می‌کند. تکمیل بعدی ممکن است با ادعای سوءاستفاده، خیانت در امانت یا خروج از حدود توافق روبه‌رو شود. اگر ناچار به دریافت سفته‌ای با بخش خالی هستید، اختیار تکمیل و حدود آن باید در سندی روشن و امضاشده تعیین شود.
تفاوت سفته بابت بدهی با سفته ضمانت
در سفته بابت بدهی، معمولاً اصل تعهد پرداخت موجود و سررسید آن مشخص است. در سفته ضمانت، امکان استفاده از سند به وقوع تخلف یا انجام نشدن تعهد وابسته می‌شود. برای نمونه، سفته ضمانت وام باید با قرارداد و مانده واقعی بدهی هماهنگ باشد. راهنمای تکمیل سفته ضمانت وام جزئیات این حالت را توضیح می‌دهد.
سفته حسن انجام کار نیز قواعد قراردادی خاص خود را دارد. اگر طلب ناشی از رابطه کاری یا پیمان است، مطلب آیا سفته حسن انجام کار قابل اجرا است؟ را جداگانه بررسی کنید.
اگر بدهکار سفته را پرداخت نکرد چه کنیم؟
ابتدا سررسید، مانده بدهی و نشانی بدهکار را کنترل کنید. برای حفظ بعضی آثار تجاری سفته، واخواست در مهلت قانونی اهمیت دارد؛ اما حتی از دست رفتن این مهلت همیشه به معنی از بین رفتن اصل طلب نیست و ممکن است دعوای عادی مطالبه وجه باقی بماند. تفاوت اصلی در مسئولان قابل مراجعه و مزایای تجاری است.
پیش از طرح دعوا، اظهارنامه در برخی پرونده‌ها برای مطالبه رسمی و ثبت زمان درخواست مفید است. سپس با توجه به مبلغ و صلاحیت روز مراجع، دادخواست مطالبه وجه همراه با اصل سفته، واخواست در صورت وجود، قرارداد و رسیدها ثبت می‌شود. مرجع صالح و هزینه دادرسی باید بر اساس مبلغ و مقررات زمان ثبت بررسی شود.
آیا ضامن هم سفته را امضا کند؟
اگر شخص دیگری پرداخت را تضمین می‌کند، نوع امضای او و عنوان «ضامن» باید روشن باشد. امضای مبهم پشت سفته ممکن است درباره ضمانت یا ظهرنویسی اختلاف ایجاد کند. مشخصات کامل ضامن، حدود مسئولیت و ارتباط او با قرارداد پایه را بنویسید و از او نسخه‌ای از سند تحویل بگیرید.
چک‌لیست زمان تحویل سفته
- تطبیق نام و کد ملی بدهکار با کارت شناسایی
- نوشتن مبلغ به عدد و حروف بدون فضای خالی غیرضروری
- ثبت نام گیرنده و پرهیز از «در وجه حامل» بدون دلیل
- نوشتن تاریخ صدور و سررسید دقیق
- ذکر علت صدور و شماره قرارداد پایه
- گرفتن امضا و در صورت شرکت، کنترل صاحبان امضای مجاز
- تهیه تصویر خوانا و رسید شماره‌دار تحویل سفته
- ثبت هر پرداخت و کاهش مانده بدهی در رسید جداگانه
منبع قانونی
تعریف و مندرجات اصلی سفته در قانون تجارت، به‌ویژه مواد ۳۰۷ تا ۳۰۹، آمده است. قواعد واخواست و مسئولیت امضاکنندگان نیز باید با متن قانون و وضعیت دقیق سند تطبیق داده شود.
سفته معتبر چگونه است
سفته زمانی از نظر شکلی معتبرتر و قابل پیگیری‌تر است که مبلغ تعهد، نام گیرنده، تاریخ صدور، تاریخ پرداخت یا عبارت عندالمطالبه، مشخصات صادرکننده و امضای او خوانا و بدون ابهام درج شود. مبلغ نوشته‌شده نباید از سقف اسمی سفته بیشتر باشد. اگر سفته بابت ضمانت داده می‌شود، حتماً عبارت «بابت ضمانت» و مشخصات قرارداد یا تعهد اصلی روی سفته و رسید تحویل آن نوشته شود.
نبود بعضی مندرجات ممکن است امتیازهای تجاری سفته را از بین ببرد، اما همیشه به معنای بی‌اعتباری کامل تعهد نیست. برای حفظ حق رجوع به ظهرنویسان و استفاده از آثار تجاری، واخواست در مهلت قانونی اهمیت دارد. از امضای سفته سفید، درج نکردن نام گیرنده و تحویل بدون رسید خودداری کنید.
سوالات متداول
سفته بدون تاریخ اعتبار دارد؟
نبود تاریخ می‌تواند مزایای تجاری و زمان مطالبه را محل اختلاف کند. بهتر است تاریخ صدور و سررسید یا عندالمطالبه بودن روشن نوشته شود.
آیا می‌توان بیشتر از مبلغ بدهی سفته گرفت؟
تضمین باید با تعهد و توافق منطقی هماهنگ باشد. استفاده از سفته بیش از مانده واقعی بدهی می‌تواند با دفاع و مطالبه خسارت روبه‌رو شود.
بعد از تسویه بدهی چه کنیم؟
اصل سفته را پس بگیرید و رسید تسویه کامل با ذکر شماره سفته‌ها تنظیم کنید. صرف پیام شفاهی برای پایان اختلاف کافی نیست.
برای سفته شاهد لازم است؟
شاهد شرط ذاتی صدور سفته نیست، اما حضور شاهد یا گواهی امضا در قرارداد پایه می‌تواند در اختلاف‌های هویتی و قراردادی مفید باشد.
سفته چگونه اعتبار دارد
سفته زمانی اعتبار حقوقی دارد که صادرکننده آن را امضا یا مهر کرده باشد و مبلغ تعهد، نام گیرنده و تاریخ پرداخت تا حد امکان روشن باشد. امضا مهم‌ترین رکن انتساب سند به صادرکننده است؛ سفته بدون امضا اصولاً تعهد قابل استناد او را ثابت نمی‌کند. بهتر است مبلغ هم به عدد و هم به حروف نوشته شود و هیچ فضای خالیِ قابل سوءاستفاده باقی نماند.
اگر سفته برای ضمانت داده می‌شود، روی خود سفته یا دست‌کم در قرارداد مرتبط عبارت «بابت ضمانت انجام تعهد» همراه با شماره و تاریخ قرارداد درج شود. سفته سفیدامضا یا بدون درج علت، خطر اختلاف درباره حدود اختیار دارنده را افزایش می‌دهد. دارنده نیز باید بتواند رابطه پایه، مانند قرارداد وام، کار یا معامله، و علت استحقاق خود را اثبات کند.
اعتبار سفته فقط به کاغذ آن وابسته نیست. رسید تحویل، قرارداد اصلی، پیام‌ها و مدارک پرداخت می‌توانند در اثبات یا رد طلب مؤثر باشند. برای استفاده از برخی امتیازهای سند تجاری نیز واخواست در مهلت قانونی اهمیت دارد؛ بااین‌حال از دست رفتن امتیاز تجاری لزوماً به معنای نابودی اصل طلب نیست و امکان مطالبه به‌عنوان سند عادی، بسته به مدارک و مرور زمان‌های قابل اعمال، باید جداگانه بررسی شود.
- مشخصات طرفین و مبلغ را کامل بنویسید.
- تاریخ سررسید یا عندالمطالبه بودن را روشن کنید.
- علت صدور و شماره قرارداد را درج کنید.
- از سفته و رسید تحویل آن تصویر و نسخه نگه دارید.
- پس از پایان تعهد، اصل سفته را پس بگیرید یا ابطال آن را مکتوب کنید.
سفته را چگونه تهیه کنیم
سفته را می‌توان از شعب بانک‌ها و مراکز مجاز فروش اوراق بهادار تهیه کرد. هنگام خرید، مبلغ اسمی چاپ‌شده روی سفته را با میزان تعهد تطبیق دهید و از خرید برگه مخدوش، بدون شماره یا از منبع نامطمئن خودداری کنید. قیمت خرید برگه با مبلغ تعهدی که روی آن نوشته می‌شود یکسان نیست؛ هزینه قانونی چاپ سفته بر اساس مبلغ اسمی محاسبه می‌شود.
پس از تهیه، نام گیرنده، مبلغ به حروف و عدد، تاریخ صدور، تاریخ سررسید یا عبارت عندالمطالبه و امضای صادرکننده را کامل کنید. سفته سفیدامضا یا بدون نام گیرنده ریسک اختلاف و سوءاستفاده را بالا میبرد. اگر سفته بابت ضمانت است، عبارت «بابت ضمانت قرارداد شماره …» و شرایط استرداد را هم روی سفته و هم در رسید جداگانه بنویسید.
قبل از تحویل، از روی و پشت سفته تصویر بگیرید و رسیدی شامل شماره سفته، مبلغ، علت تحویل و مشخصات طرفین امضا کنید. تمبر و تهیه برگه، به‌تنهایی یک مطالبه ناموجه را معتبر نمی‌کند؛ منشأ بدهی و شرایط قرارداد نیز قابل بررسی است.
